Edukacja wielokulturowa w przedszkolu

Edukacja wielokulturowa w przedszkolu

Edukację wielokulturową można realizować na wiele różnych sposobów w zależności od wieku i poziomu dojrzałości dzieci. Ma na celu poznawanie wzajemnych relacji a przede wszystkim likwidowanie barier, stereotypów i uprzedzeń. Dostarczając dzieciom rzetelnej wiedzy i umiejętności likwidujemy u nich niewłaściwe zachowania.

Poprzez różnorodne zabawy dzieci poznają ciekawe miejsca na kuli ziemskiej, kształtują przyjazny stosunek do dzieci i ludzi z całego świata. Dzieci w wieku przedszkolnym rozwijają swoją tożsamość zgodnie z etapami rozwoju. Już niemowlęta i dzieci w wieku poniemowlęcym posiadają podstawową samoświadomość. Wiedzą, „co to ja” i „co nie jest mną”. Są wrażliwe na uczucia dorosłych i zaczynają naśladować ich zachowania. Dwulatki zaczynają rozpoznawać i badać różnice fizyczne. Uczą się nazw kolorów i interesują się kolorem skóry. Naturalna ciekawość doprowadza do pytań o różnice.

Dzieci w wieku 3 i 4 lat lepiej zauważają różnice między ludźmi. Potrafią klasyfikować, mają tendencję do sortowania na podstawie koloru i rozmiaru. Chociaż nie mają do czynienia z wieloma klasyfikacjami, odróżniają grupy rasowe i rozpoznają rzeczywisty kolor ich skóry. Zastanawiają się, dlaczego dwoje ludzi o różnych odcieniach skóry są częścią tej samej grupy rasowej. Wiele dzieci w tym wieku wyraża komentarze – w słowach lub poprzez działania plastyczne – na temat struktury włosów, kształtu oczu i innych cech fizycznych. Wiedzą, że ludzie mają różny kolor oczu i włosów, różną fakturę włosów, różny kształt oka. Wiedzą też, że inne części ciała rosną i zmieniają się, więc kolor skóry i inne cechy fizyczne również mogą się zmienić. Jednak w tym wieku myślenie dzieci jest jeszcze ograniczone i niespójne. Dlatego niektóre czarne dzieci wolą białe lalki niż czarne, częściej też niż dzieci rasy białej mówią, że nie podoba im się kolor ich skóry, wygląd włosów lub inne cechy fizyczne. Z tych powodów, łatwo jest im uwierzyć w stereotypy i preuprzedzenia. Należy zatem uświadamiać dzieciom, że ich tożsamość rasowa nie zmienia się oraz pomóc im zrozumieć, że są częścią dużej grupy o podobnych cechach, a nie „inni” od wszystkich innych i utwierdzać je w pragnieniu bycia dokładnie tym, kim są.

Z kolei pięciolatki nadal zadają pytania o różnice fizyczne, ale zaczynają rozumieć wyjaśnienia tych różnic. Mogą teraz dokonywać rozróżnienia między członkami tej samej grupy rasowej lub kulturowej. W tym wieku dzieci rozwijają umiejętności społeczne i stają się coraz bardziej zorientowane na innych. Cieszą się z poznawania kultury swoich przyjaciół. Rozumieją pojęcie sprawiedliwości i niesprawiedliwości i często używają ich, kiedy starają się radzić sobie z problemami.

Jeśli dzisiaj rozwiniemy w dzieciach poczucie własnej tożsamości oraz ukształtujemy poszanowanie dla tożsamości innych, to w przyszłości staną się one dorosłymi, którzy będą rozumieć i szanować tożsamość innych, którzy będą dążyć do eliminowania wszelkich przejawów nietolerancji. Należy więc zachęcać dzieci, aby przyjmowały i szanowały różnice, aby rozwijały pozytywną samoocenę i były dumne z tego, kim są, ale żeby nie czuły wyższości w stosunku do innej grupy. Pierwszym krokiem do tego jest rozbudzenie u dzieci pozytywnych emocji wobec tożsamości rasowej i kulturowej. Znajduje to odzwierciedlenie w różnorodności ich otoczenia. Przykładem są lalki, które różnią się wyglądem od dzieci. Zabawki, które odzwierciedlają rasową i kulturową różnorodność służą dwóm celom. Nie tylko pomagają dzieciom czuć się dobrze w kolorze swojej skóry, ale pomagają wszystkim dzieciom w pozytywnych odczuciach wobec różnic.

Skutecznym narzędziem edukacji wielokulturowej mogą być filmy, plakaty i książki ukazujące różnorodność kulturową. Wprowadzając młode pokolenie w świat wielokulturowości uzasadnione jest korzystanie z książek biograficznych, historycznych, poezji, baśni i bajek. Książki są ważnym środkiem poszerzania wielokulturowego doświadczenia dzieci, szczególnie tych, które żyją w społeczności jednorodnej. Poznanie losów ludzi sławnych, mniej znanych i zwykłych obywateli, ułatwia dziecku zrozumienie różnic kulturowych. Literatura odzwierciedla realizm danej społeczności w taki sposób, że dziecko się z nią konsoliduje. Dobrze napisana książka może wywołać duże zainteresowanie danym tematem i doprowadzić do dyskusji w grupie. Wymiana poglądów pomaga zrozumieć, że ludzie mogą być różni, a świat nie jest monokulturowy.

Innym dobrym pomysłem na zrozumienie różnych kultur jest organizowanie festiwali, umożliwiających poznanie tradycyjnych piosenek, przebieranie się w odpowiednie ubiory i posmakowanie charakterystycznych potraw. Wykorzystując tą metodę nauczyciele wychowania przedszkolnego w sposób aktywny mogą pokazać wychowankom nieznane im świąteczne tradycje.

Poniżej przedstawione zostały przykłady zajęć w przedszkolu.

Kolor skóry

Przygotowujemy określoną liczbę pończoch w kolorze czarnym, białym, różowym, żółtym i czerwonym. Zachęcamy dzieci, aby spróbowały założyć je na ręce lub nogi. Zadajemy pytania, aby pomóc dzieciom zwiększyć świadomość koloru swojej skóry, np. Jakiego koloru jest pończocha, którą masz na sobie? Czy potrafisz nazwać ludzi, którzy mają taki kolor skóry, jak twoja pończocha? Spróbuj ocenić, czy ten kolor jest jaśniejszy czy ciemniejszy od twojej skóry? Czy ktoś ma biały kolor skóry? Uświadamiamy dzieciom w ten sposób, że nikt tak naprawdę nie ma białego, różowego, żółtego czy czerwonego koloru skóry.

Włosy

Możemy przygotować zdjęcia różnych fryzur. Rozmawiamy z dziećmi o kolorach włosów, o długości, o fakturze. Uświadamiamy dzieciom, że niektórzy ludzie mają cienkie włosy, inni grube, jedni mają włosy krótkie, a inni mają włosy długie, jeszcze inni mają włosy proste, a niektórzy kręcone. Rozmowa na temat koloru włosów. W ten sposób uświadamiamy dzieciom, że ludzie mogą różnić się między sobą, chociaż mają ten sam kolor skóry. Na koniec robimy zdjęcia twarzy każdego dziecka, a dzieci robią kolaż różnych fryzur.

Muzyka i tańce

Kompletujemy nagrania muzyki z różnych stron świata i zapoznajemy dzieci z pieśniami i tańcami różnych krajów. Dzieci zaczynają rozumieć, że każdy lubi śpiewać i tańczyć, ale każda grupa robi to na swój specjalny sposób. Rozmowa z dziećmi na temat różnorodności muzyki może dotyczyć brzmienia, głośności, szybkości, zastosowanych instrumentów.

Bardzo ważne jest, aby pamiętać, że edukacja wielokulturowa jest skuteczna tylko wtedy, gdy realizowana jest przez cały rok, a nie tylko raz na jakiś czas.

Edukacja przedszkolna w istotny sposób może przyczyniać się do zapewniania udanej integracji dzieci migrantów w społeczeństwach europejskich. Konieczne jest stosowanie ukierunkowanych środków i bardziej elastycznego podejścia, tak, aby dzieci ze środowisk migracyjnych mogły stać się w przyszłości aktywnymi i odnoszącymi sukcesy obywatelami, a także, aby w pełni rozwinęły swój potencjał.

Jednym z takich środków jest położenie silnego nacisku na naukę języków. Zapewnienie językowego wsparcia dzieciom, które w domu mówią innym językiem niż w przedszkolu, jest ważnym elementem w procesie zwiększania gotowości do podjęcia nauki szkolnej i pozwala im rozpoczynać naukę z takiego samego poziomu jak pozostali rówieśnicy.

Edukacja przedszkolna szczególnie dużo korzyści przynosi osobom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji, zwłaszcza tym pochodzącym ze środowisk migracyjnych. Uzupełniając podstawową rolę pełnioną przez rodzinę, edukacja przedszkolna wywiera głęboki i długotrwały wpływ na późniejsze życie. Najwcześniejsze doświadczenia dzieci tworzą podstawy dla wszystkich kolejnych etapów uczenia się. Jest ważnym czynnikiem ograniczania częstotliwości przedwczesnego kończenia nauki, zjawiska, które silnie skorelowane jest z niekorzystną sytuacją społeczno-ekonomiczną. Może zmniejszyć różnice w rozwoju społecznym oraz na poziomie umiejętności liczenia, czytania i pisania, może bardzo korzystnie wpłynąć na rozwój poznawczy i językowy dzieci migrantów.

Różnorodność kulturowa w naszych społeczeństwach powinna być przyjmowana jako źródło ożywienia i wzbogacenia. Położenie głównego nacisku na edukację międzykulturową w żaden sposób nie przyczynia się do osłabienia tożsamości kulturowej, podstawowych wartości i praw kraju przyjmującego, przynosi natomiast długotrwałe korzyści dla wszystkich.

Edukacja międzykulturowa w najszerszym znaczeniu to wiedza o innych, często odległych geograficznie kulturach, obyczajach, procesach społecznych. Edukacja międzykulturowa opowiada się za wzajemnym wzbogaceniem się różnych kultur, odrzucając sterowanie i kontrolę istnienia obok siebie. Celem jest wnikanie w istotę kultur i wzajemne porównywanie i odnoszenie, co wzmacnia własną tożsamość i pozwala na kształtowanie umiejętności odpowiedzialnego tworzenia i modelowania własnej kultury z jednoczesnym nabywaniem postawy tolerancji i uznania dla innych kultur.

Podstawowym celem edukacji międzykulturowej jest kształtowanie potrzeby wychodzenia na pogranicza kulturowe, wzbudzanie potrzeb poznawczych i emocjonalnych, takich jak: zdziwienie, odkrywanie, dialog, negocjacja, wymiana wartości, tolerancja. To pozwoli na otwartość wobec świata i porozumiewania się w skali międzynarodowej ludzi różnych ras, religii, narodowości, tradycji.

Trzeba pamiętać, że tylko człowiek kochający swój regionalny krajobraz i kulturę, jest w stanie w pełni odczuć piękno swojej wielkiej ojczyzny i kulturę ogólnoludzką. Ten, kto jest równocześnie zakorzeniony w kulturze lokalnej, regionalnej, narodowej, europejskiej – wszędzie w innym regionie, kraju będzie czuł się jak w domu. Wizerunek małej ojczyzny, a także postawy odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu regionu wynosimy z domu rodzinnego, w którym dziecko od najmłodszych lat ma możliwość poznawania tradycji regionalnych i odkrywania bogactw oraz wielowymiarowości regionalnego dziedzictwa kulturowego. Dlatego już od najmłodszych lat życia w szczególny sposób powinniśmy dbać o nasze korzenie, o naszą małą ojczyznę poprzez odpowiednie wychowanie w rodzinie, przedszkolu, szkole i społeczeństwie.

Magdalena Graj