Geneza powstania metody kinezjologii edukacyjnej

Zofia Łuczka Utworzono: 18 luty 2008

 

GENEZA POWSTANIA METODY KINEZJOLOGII

 

EDUKACYJNEJ

 

Z greckiego „kinesis” oznacza ruch, „logos” – nauka, więc kinezjologia to nauka o ruchu, o tym, jak rozwija się człowiek, gdy wykorzystuje ruch.[1]

Kinezjologia zajmuje się takimi ruchami, które aktywizują i stymulują odpowiednie obszary mózgu. Dzięki temu poprawia się jakość pracy mózgu jako całości.

Twórcą kinezjologii edukacyjnej jest Amerykanin Paul Dennison- pedagog i doktor filozofii, który ma ponad 30- letnie doświadczenie w pracy z dziećmi i dorosłymi z trudnościami w uczeniu się.

W połowie lat 60- tych pracują c z dziećmi dyslektycznymi Dennison zauważył, że gdy dzieci uczą się w ruchu maja mniej problemu z przyswajaniem wiedzy. Zaobserwował, które ruchy posiadają najbardziej zbawienny wpływ na dzieci i na tej podstawie stworzył kanon ćwiczeń, nazywając je „Brain Gym”, czyli Gimnastyka mózgu. „Ruch jest drzwiami do uczenia się”[2] mawiał Dennison.

W latach 70 – tych prowadził badania na Uniwersytecie Południowej Kaliforni, gdzie obronił swoją pracę doktorską poświęconą zależności między osiągnięciami w nauce czytania i pisania a rozwojem mózgu. Tak narodził się jeden z najważniejszych elementów kinezjologii edukacyjnej – nauki młodej, lecz bardzo szybko rozwijającej się.

Najważniejszym osiągnięciem Dennisona było odkrycie dwóch podstawowych ruchów – naprzemiennego i jednostronnego, za co otrzymał bardzo prestiżową nagrodę. Ruch ten integruje pracęobupółkul mózgu, który bardzo precyzyjnie współpracuje z naszym ciałem. Opracowane przez Dennisona ćwiczenia są w stanie poprawić pracę nerwowego w postaci informacji do wszystkich zakątków organizmu naszego ciała. Ośrodki znajdujące się w lewej półkuli mózgu informują prawą stronę ciała, ośrodki z prawej półkuli kierują lewą stroną naszego organizmu. Gdy więc wykonujemy ruchy naprzemienne tworzą się nowe połączenia nerwowe między obiema półkulami mózgu, istniejące już połączenia udrażniają sięi wzmacniają, co powoduje lepszą integrację obu półkul mózgowych, a tym samym bardziej efektywną ich pracę. Uaktywnienie mózgu poprzez ćwiczenia ruchowe pobudza wzrost komórek nerwowych, przez co dochodzi do tworzenia i wzmacniania połączeń między neuronami. Prowadzi to do polepszenia plastyczności mózgu i zwiększenia możliwości uczenia się.

Dennison uważa, że wiele problemów intelektualnychi emocjonalnych w życiu człowieka wynika ze złego współdziałania obu półkul mózgowych i z braku integracji. Aby człowiek miał pełny obraz otaczającego go świata niezbędna jest integracja prawej i lewej półkuli mózgowej, ponieważ mózg jest narządem symetrycznym, a każda półkula ma swoje zadania, lecz żadna z nich nie może działać samodzielnie. Brak równowagi między pracą obydwu półkul mózgu prowadzi do różnych nieprawidłowości.

Dużym błędem jest zakłócanie naturalnego rozwoju dziecka typu: przedwczesne siadanie, stawanie, chodzenie, ponieważ każdy maluch rozwija się we własnym tempie i nie należy tego na siłę zmieniać, ani uniemożliwiać. Według Dennisona dzieci, u których we wczesnym dzieciństwie czy niemowlęctwie został pominięty lub uniemożliwiony naturalny etap rozwoju typu: pełzanie, raczkowanie, bieganie mogą mieć obniżone możliwości intelektualne lub/i zaburzenia emocjonalne, ponieważ właśnie wtedy, kiedy małe dziecko jest jeszcze małe tworzy się najwięcej połączeń nerwowych w mózgu.[3]

Dennison uznał jednak, że bez względu na przyczynę można pomóc dziecku stosując specyficzne ćwiczenia odpowiednie dla każdej kolejnej fazy rozwoju.

Swoją metodę oparł na trzech prostych założeniach:

1.Nauka jest naturalną, przyjemną sferą działalności kontynuowaną przez całe życie,

2.W ciele człowieka ukryte są blokady, które utrudniają człowiekowi naukę, uniemożliwiają łagodne przejście przez stresy,

3.Wszyscy w pewnej mierze mamy trudności w uczeniu się, lecz do tej pory nie czyniliśmy żadnych starań, aby je usunąć[blokady te mogątrwać przez całe życie, jeśli nie podejmiemy się zmiany tego stanu]. Właściwe rozpoznane blokady mogą zostać usunięte, pod warunkiem prawidłowo prowadzonego treningu.

 

W pracy nad zastosowaniem metody kinezjologii edukacyjnejP. Dennisonowi pomagała żona Gail Dennison. Wspólnie, prowadząc badania kliniczne dotyczące przyczyn i leczenia trudności w uczeniu się doszli do wniosku, że istnieje wielka zależność między ruchem fizycznym a rozwojem człowieka.

Dennisonowie wykorzystując dziecięce zamiłowanie do ruchu opracowali odpowiednie ćwiczenia, które pomagają dziecku przezwyciężyć wszelkie trudności w nauce, zwiększyć motywację do niej i wzmocnić poczucie własnej wartości.

Te proste ćwiczenia ruchowe to także ćwiczenia mózgu, które umożliwiają przywrócenie zablokowanych na skutek stresu, oraz wypracowanie nowych połączeń nerwowych. Usuwają zmęczenie, energetyzują, odprężają i relaksują. Stabilizują układ nerwowy i wpływają na zmniejszenie objawów nadruchliwości u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo. Ponadto usprawniają:

  • Pamięć krótko i długotrwałą
  • Koncentrację i zdolność skupienia uwagi
  • Koordynację ruchową
  • Funkcje grafomotoryczne
  • Proces pisania i czytania
  • Spostrzeganie wzrokowe i koordynację wzrokowo – ruchową
  • Proces myślenia
  • Rozumienie i pisanie ze słuchu
  • Wymowę oraz zdolności poprawnego formułowania myśli
  • Zdolności matematyczne
  • Umiejętność adekwatnego komunikowania się ze sobą i otoczeniem
  • Lepsze rozumienie sytuacji społecznych i rozwiązywanie problemów.

 

ADAPTACJA METODY DENNISONA W POLSCE

 

Polskie Stowarzyszenie Kinezjologów, zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie w dniu 29 lipca 1996 roku jest organizacją, której celem jest propagowanie metody Kinezjologii Stosowanej – jako wspierającej profilaktykę zdrowotną, oraz Kinezjologii Edukacyjnej – jako wspomagającej proces uczenia się.

Stowarzyszenie organizuje spotkania klubowe, konferencje, warsztaty doszkalające, programy edukacyjne i konsultacje. Członkowie stowarzyszenia służą rzetelną wiedzą na temat możliwości wykorzystania Kinezjologii Edukacyjnej w pracy z dziećmi i dorosłymi. Pracują zgodnie z zasadą, że dopóki metoda przynosi pozytywne owoce i nie ingeruje w światopogląd jest bezpieczna i można z niej korzystać.

Metodę Kinezjologii Edukacyjnej do Polski przywiozła dr Carla Hannaford [neurofizjolog], najbliższy współpracownik Paula Dennisona.

Od kilkunastu lat metoda ta cieszy się w naszym kraju niesłabnącym zainteresowaniem. Do tej pory szkolenia ukończyło ponad 15 tysięcy osób. Są to osoby posiadające zawód związany z edukacją, czyli: pedagodzy, nauczyciele, logopedzi, psycholodzy, reedukatorzy, którzy traktują tę metodę jako poszerzenie swojego warsztatu zawodowego. W Polsce jest kilka oddziałów Polskiego Stowarzyszenia Kinezjologów. Główny oddział mieści się w Warszawie, pozostałe m.in. we Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku, Świebodzicach. Oddziały te wyszkoliły instruktorów, którzy działają na terenie całej Polski.

Misją Stowarzyszenia Kinezjologów w Polsce jest:

  • Szerzenie wiedzy na temat kinezjologii
  • Współpraca z twórcami metody zrzeszonymi w Educational Kinesiology Foundation USA, w celu jej rozwoju w naszym kraju, utrzymywania profesjonalnego poziomu, oraz korzystania z ich dorobku naukowego
  • Rejestracja zawodu kinezjologia edukacyjnego w Polsce i opracowywanie systemu kształcenia zawodowego
  • Praca na rzecz integracji środowiska kinezjologów w Polsce
  • Publikowanie i promowanie materiałów na temat kinezjologii dla osób zajmujących się profesjonalnie kinezjologią, a także dla rodziców i opiekunów dzieci z trudnościami w uczeniu się i dysfunkcjami rozwojowymi
  • Organizowanie spotkań środowiskowych w formie warsztatów, seminariów, konferencji, itp.
  • Współpraca ze szkołami i innymi placówkami oświatowo – wychowawczymi w celu tworzenia wzorcowych systemów wspomagania metodą Kinezjologii Edukacyjnej procesów wychowawczych i edukacyjnych
  • Współpraca z organami samorządowymi, administracją państwową oraz innymi stowarzyszeniami i organizacjami pracującymi na rzecz oświaty i wychowania.[4]

 

ORGANIZACJA I PRZEBIEG ZAJĘĆ WEDŁUG METODY DENNISONA

 

Paul Dennison odkrył, że funkcje mózgu ludzkiego są w pewnym sensie trójwymiarowe. Proces kształcenia będzie przyjemny i łatwy, pod warunkiem, że zostanie prowadzony w wielu kierunkach – czyli wielowymiarowo:

  • Wymiar lateralizacji [lewa i prawa półkula mózgu]
  • Wymiar koncentracji [pień mózgu i płat czołowy]
  • Wymiar stabilności [system limbiczny wraz z korą mózgową]

W przebiegu każdych zajęć wg metody Dennisona ważnym elementem jest picie wody [najlepiej mineralnej, niegazowanej], ponieważ jest ona najlepszym elektrolitem zapewniającym efektywne przyswajanie, przetwarzanie i przechowywanie informacji, a także sprawny przebieg elektrycznych i chemicznych procesów w mózgu i całym ciele.

Następnie przechodzimy do ćwiczeń, wybierając takie, które będą adekwatne do sytuacji, zaplanowanych zajęć czy pracy terapeutycznej.

 

PRZYKŁADY ĆWICZEŃ WG METODY DENNISONA

 

WYMIAR LATERALIZACJI – ćwiczenia na przekroczenie linii środka

 

  • Ćwiczenia przypominające marsz w miejscu

~` podnieś lewe kolano, dotknij go prawym łokciem, następnie prawe kolano dotknij lewym łokciem, wykonaj kilka takich ruchów

~ marsz w miejscu przypominający bieg narciarza: lewa noga i prawa ręka w przód, cofnij, prawa noga i lewa ręka w przód, cofnij, wykonaj kilka takich ruchów

Ruchy naprzemienne głównie usprawniają pisanie, słuchanie, czytanie i rozumienie, koordynację ruchową lewej i prawej strony ciała

  • Leniwe ósemki

Ćwiczenie wykonaj rysując palcem w powietrzu lub ołówkiem

na kartce znak nieskończoności [poziomą ósemkę] zaczynając od

środka w lewo do góry, raz lewą, raz prawą ręką. Wykonaj

kilkanaście takich ósemek w jednym miejscu.

To ćwiczenie ma zastosowanie przy koordynacji wzroku, w integracji półkul mózgu, mechanizmie czytania [od lewej do prawej], czytaniu ze zrozumieniem.

  • Słoń

Wykonujemy te same ruchy co przy „leniwych ósemkach”, w powietrzu, tylko z ręką uniesioną i wyprostowaną, grzbietem dłoni do góry i uchem przylegającym do ramienia uniesionej ręki. Rysujemy obszerne, leniwe ósemki prostując ciało.

To ćwiczenie stosujemy na twórcze myślenie, zapamiętywanie,

Słuchanie, zintegrowane widzenie, rozluźnienie szyi i oczu.

 

WYMIAR KONCENTRACJI – ćwiczenia rozciągające

  • Sowa

Jedną ręką chwytamy mocno mięśnie przeciwnego barku, głowę powoli odwracamy w lewo, potem w prawo, sięgając nią maksymalniewlewo i w prawo, tak, aby rozluźnić mięśnie szyi. Gdy głowa jest w skrajnym położeniu tu gdzie ręka trzyma ramię zrób wdech, a czasie obrotu głowy – wydech. Powtórz ćwiczenie kilka razy trzymając ręką raz prawe, raz lewe ramię.

Ćwiczenie to poprawia pamięć, logiczne myślenie, słuchanie ze zrozumieniem, koncentrację.

  • Aktywna ręka

Podnosimy jedną rękę do góry, prostujemy, chwytamy ją drugą ręką w okolicy łokcia. Podniesiona ręka stawia opór ręce trzymającej, na wydechu, w czterech kierunkach: w stronę głowy, do przodu, do tyłu, od ucha. Powtarzamy ćwiczenie kilka razy zmieniając rękę.

To ćwiczenie rozwija zdolności językowe, poprawia mowę, koordynację „ręka – oko”, kaligrafię.

  • Wypady

Stajemy w dużym rozkroku, skręcamy stopy w bok, prostopadle do ciała, tułów trzymamy prosto. Zginamy nogę w kolanie, przenosimy ciężar ciała na tę nogę, odwracamy stopy w drugą stronę, zginamy drugie kolano, przenosimy ciężar ciała na drugą nogę. Ćwiczenie powtarzamy kilka razy.

Zadanie to poprawia pamięć krótkoterminową, rozwija percepcję przestrzenną, relaksuje ciało.

  • Wahadło

Stajemy prosto, podbródek i ręce opuszczamy w dół, poruszamy powoli głową od jednego ramienia do drugiego swobodnie oddychając.

To ćwiczenie poprawia obuoczne patrzenie, doskonali technikę pisania i czytania, rozluźnia centralny układ nerwowy.

 

WYMIAR STABILNOŚCI – ćwiczenia energetyzujące

Jak już wcześniej wspomniałam niezbędną do prawidłowego funkcjonowania układu limbicznego jest woda. Stresy zmniejszają poziom wody w organizmie, co prowadzi do odwodnienia w komórkach. Dlatego należy pić 25 ml wody na każdy kilogram masy ciała dziennie, szczególnie podczas stresu. Woda aktywizuje mózg dla elektrycznych i chemicznych reakcji między mózgiem a układem nerwowym.

  • Punkty na myślenie

Jedną ręką – kciukiem i pozostałymi dwoma lub trzema palcami masuj miękkie punkty pod obojczykami z lewej i z prawej strony klatki piersiowej, a drugą dłoń połóż na pępku.

Ćwiczenie to poprawia przepływ informacji od prawej półkuli do lewej części ciała i odwrotnie, zwiększa potok elektromagnetycznej energii.

  • Pozycja Dennisona

Siadamy na podłodze, krzyżujemy nogi w kostkach, wyciągamy przed siebie ręce, krzyżujemy dłonie, odwracamy je wewnętrznymi stronami do siebie, kciuki w dół. Splatamy palce, zginamy ręce w łokciach, opieramy skrzyżowane ręce na piersiach. Zamykamy oczy, oddychamy swobodnie.

To ćwiczenie możemy wykonać w pozycji leżącej. Wyprostowane wówczas nogi krzyżujemy w kostkach.Ćwiczenie to wpływa naemocjonalną stabilność, poprawia mowę, uwagę, wyraźne słyszenie.

  • Energetyczne ziewanie

Stojąc, dotykamy końcami palców [wskazującego i środkowego] miejsca po dolną wargą, lekko otwieramy usta, swobodnie oddychając masujemy wymieniony punkt.

Ćwiczenie to wpływa na percepcję sensoryczną, procesy utlenienia w organizmie, uwagę i percepcję wzrokową, umiejętność wybierania potrzebnych informacji, likwiduje napięcie.[5]

Wymienione powyżej ćwiczenia to niektóre z wielu proponowanych przez Dennisonów elementów terapii wyrównywania deficytów i stymulowania rozwoju dziecka. Ćwiczenia te można prowadzić odrębnie, lub wplatać je w inne zajęcia dydaktyczne.

Aby dobrze przygotować zajęcia, nauczyciel powinien przestrzegać następujących zasad:

  • Jeśli grupa jest niezbyt zdyscyplinowana – ruch można zaplanować początkowo wyłącznie wokół miejsca na którym dzieci stoją, aby wzrost aktywności emocjonalnej podczas ćwiczenia nie zaburzył dyscypliny podczas zajęć,
  • Mając świadome podejście do istoty i funkcji ćwiczeń, których celem jest przede wszystkim aktywizacja mózgu i stymulacja rozwoju, należy traktować je poważnie na równi z innymi metodami nauczania. Edukacja przez ruch to nie tylko zabawa, ale kształcąco – wychowujący system wspierania rozwoju człowieka,
  • Aby zapewnić prawidłowy przebieg poszczególnych ćwiczeń należy trafnie dobrać muzykę lub inne pomoce, jeśli zachodzi taka potrzeba
  • Graficzne ćwiczenia wykonywane powinny być przy optymalnym ruchu całego ciała,
  • Każde ćwiczenie należy rozpocząć od ruchu całego ciała, a nie ruchu jednej lub obu rąk,
  • Każde ćwiczenie należy rozpocząć od ruchu ciała wywołanego przez muzykę lub podany rytm,
  • Właściwe kreślenie znaku grafomotorycznego na kartce należy rozpocząć wówczas, gdy dziecko porusza się rytmicznie i płynnie kreśli znak w przestrzeni, przy czym to ruch ciała wywołuje procedurę, która umożliwia kreślenie na kartce,
  • Należy zadbać o ergonomię pomieszczenia, w którym organizuje się zajęcia, ponieważ zintegrowany ruch całego ciała wymaga przestrzeni, powietrza i swobody,
  • Aby najtrafniej dobrać kolejne ćwiczenia i zaplanować pracę trzeba dokładnie obserwować i diagnozować dzieci.
  • Ważne jest, aby ćwiczenia te dawały dzieciom zadowolenie, pozwoliły odczuć sukces, który wzmocni poczucie własnej wartości i zmotywuje do dalszej pracy, tak bardzo potrzebnej szczególnie dzieciom z różnymi deficytami.[6]

Taki sposób przekazywania wiedzy i kształtowania umiejętności jest pożądany w pracy ze wszystkimi dziećmi, jednak najbardziej przydatny jest w pracy z dziećmi z różnymi trudnościami i z małymi dziećmi. Poprzez pierwsze doświadczenia poznawcze dotyczące rozwoju emocjonalnego, społecznego, intelektualnego czy fizycznego budują one poczucie własnej wartości, które będzie ich motywować do działania w całym życiu.

 

Opracowała:

Zofia Łuczka

 

[1] P. E. Dennison, Gimnastyka Mózgu, Przewodnik dla rodziców, nauczycieli i wszystkich, którzy interesują się relacją pomiędzy ruchem a uczeniem się całym mózgiem, Warszawa 2003

[2] E. Dzionek, M. Gmosińska, A. Kościelniak, M. Szwajkajzer, Kinezjologia edukacyjna, Kraków 2006, s.7

[3] P. E. Dennison, Podręcznik dla rodziców, nauczycieli oraz dzieci w każdym wieku, Warszawa 2003

[4] http://www.psk.info.pl/

[5] E. Dzionek, M. Gmosińska, A. Kościelniak, M. Szwajkajzer, Kinezjologia edukacyjna, Kraków 2006

[6] D. Dziamska, Edukacja przez ruch, Warszawa 2005