Jak nauczyć dzieci koncentracji?

Jak nauczyć dzieci koncentracji?

 

Koncentracja jest podstawą nauki. Umożliwia zintegrowanie sił fizycznych i intelektualnych w jednym celu. Jest to ważne dla szkoły, ale też dla całego życia. Rozwijanie umiejętności koncentracji uwagi jest centralnym elementem przygotowań dzieci do nauki w szkole (U. Reimann-Höhn, Kilce 2009, s. 8). Dzieci rodzą się różne i rozwijają się w różny sposób, w zależności od indywidualnych predyspozycji i wpływów środowiska. Czy dziecko jest niespokojne, powolne, nerwowe, nieruchliwe czy impulsywne – rodzice zawsze się martwią, czy ich dziecko z takim zachowaniem poradzi sobie w szkole. Wiedzą, że koncentracja i uważne słuchanie to podstawa osiągnięć edukacyjnych. Dlatego warto trenować z dzieckiem te umiejętności jeszcze przed rozpoczęciem nauki w szkole, najlepiej w formie zabawy. To bardzo dobre przygotowanie dziecka do szkoły. Większość dzieci w wieku przedszkolnym jest w stanie przez dłuższy czas skoncentrować się na czymś, jeśli temat lub sprawa są dla nich atrakcyjne (U. Reimann-Höhn, Kilce 2009, s.14). Rozumienie poleceń, sprawne rozpoczęcie jakiejś czynności i realizacja zadania w określonym czasie, ale również umiejętność radzenia sobie z krytyką i ocena własnych możliwości – to ważne kompetencje dla przyszłego ucznia. Można je zauważyć w okresie przedszkolnym lub w życiu codziennym rodziny.

Rodzice często mają kłopoty z określeniem, czy ich dziecko już ma kłopoty z koncentracją uwagi, czy jest tylko roztargnione, rozproszone czy zwyczajnie ma akurat zły humor. Zdarza się, że pierwszy sygnał pojawia się dopiero wtedy, gdy dziecko zaczyna naukę – w zerówce lub pierwszej klasie. Zwraca na to uwagę nauczyciel lub sam rodzic z niepokojem obserwuje, jak ciężko dziecku wykonać zadaną pracę domową, ponieważ wszystko jest ciekawsze i bardziej zajmujące od zadanej pracy, a byle stuknięcie odwraca uwagę.

Ważnym warunkiem rozpoczęcia nauki w szkole jest chęć do nauki. W pierwszej klasie dzieci powinny wykazać się zainteresowaniem i ciekawością, gotowością do poznawania czegoś nowego i koncentracją na konkretnym zadaniu. Mali uczniowie muszą się nauczyć odsuwać własne potrzeby lub na jakiś czas je przesunąć. Po okresie adaptacji oczekuje się, żeby dziecko potrafiło koncentrować się do końca lekcji. Przejeżdżająca śmieciarka, pająk na ramie okiennej mogą być wprawdzie zauważone, ale nie powinny być powodem odwrócenia uwagi dziecka od tego, co się dzieje na lekcji (U. Reimann-Höhn, Kilce 2009, s.24).

Obok gotowości do nauki, a także fizycznych i intelektualnych warunków, dzieci muszą skierować swoją uwagę na wymagania szkolne. Zdolność do uważnego słuchania i skoncentrowanej pracy, nawet jeśli mamy do czynienia z nieciekawymi zadaniami lub jeśli burczy z głodu w żołądku – są to wymagania stawiane prędzej czy później każdemu uczniowi. I jest to w zasięgu możliwości każdego normalnie rozwijającego się dziecka (U. Reimann-Höhn, Kilce 2009, s.27). Dobre samopoczucie i zaangażowanie wspierają zdolność koncentracji. Rodzice mogą swoje dziecko wspierać, oferując różne formy gier i zabaw. Im więcej możliwości ma dziecko, im bardziej odczuje przyjazną dłoń rodziców, im więcej inspiracji otrzyma, tym bardziej pozytywne będzie nastawienie do obowiązków szkolnych. Siedem zmysłów jest ważną podstawą rozwoju zdolności koncentracji, aby te zmysły były wykształcone, należy ich używać. Dzieci robią to wprawdzie z własnej woli, ale potrzebują impulsu i inspirującego otoczenia. Dziecko, które niewiele się rusza, nie wspina się i nie lubi biegać, z trudem rozwinie swoją zdolność odczuwania własnego ciała i zmysł równowagi. Możliwość dotykania różnych przedmiotów i manipulowanie nimi rozwija z kolei zmysł dotyku. Dla rozwoju dziecka ważne jest, aby odbierało rzeczywistość za pomocą wszystkich zmysłów.

Propozycje ćwiczeń:

Ćwiczenia rozwijające zmysł dotyku

  • Co woda robi z naszą skórą, gdy długo siedzimy w wannie? Pozwól, aby dziecko poczuło wodę. Zawiąż mu oczy i niech poprzez dotyk zbada różne płyny. Czym się różni śmietana, oliwa lub woda?
  • Spraw, żeby pokój dziecinny stal się wyspą odkrywców. Czy dziecko potrafi z zamkniętymi oczami odnaleźć w nim zabawki, czy potrafi orientować się w znanym sobie pomieszczeniu?

 

Ćwiczenia rozwijające słuch

  • Napełnij plastikowe pudełeczka po „jajkach-niespodziankach” ryżem, piaskiem, spinaczami biurowymi, pineskami, itp. Ile czasu będzie potrzebowało dziecko, żeby zorientować się za pomocą dźwięku wydobywającego się z potrząsanego pudełka, o jaką zawartość chodzi?
  • Zabawa w „historię o dźwiękach” – wymyśl lub przeczytaj dziecku opowieść, w której tekst można zastąpić dużą ilością dźwięków.
  • Ukryj tykający budzik w pokoju: kto go znajdzie pierwszy?

Ćwiczenia rozwijające zmysł smaku

  • Rozdrobnij różne owoce na mus. Czy dziecko zgadnie, jaki to owoc, próbując każdego z nich?
  • Spraw, że obiad będzie „tajemnicą”. Dziecko zjada posiłek zzamkniętymi oczami i musi zgadnąć, co stoi na stole.
  • Słodkie, słone, gorzkie, kwaśne – w czasie zakupów dziecko odgaduje, które artykuły spożywcze należą do jakiej kategorii.

Ćwiczenia rozwijające zmysł węchu

  • Świeczki zapachowe są przyjemne w okresie jesiennym i zimowym. To świetna okazja, żeby dziecku pozwolić doświadczyć różnych zapachów. Czym się różni zapach wanilii od cytryny, mandarynki od cytryny, itp.?
  • Ubrania po upraniu pachną wszystkie jednakowo. Ale jak jest za nim włoży się je do pralki?
  • Gdzie schowaliśmy np. kotleta, ser pleśniowy. Znalezienie źródła zapachu nie jest takie proste, ale to świetna zabawa.

Ćwiczenia rozwijające wzrok

  • Zawiąż dziecku oczy i niech opisze swój pokój z pamięci. Jaki obrus leży na stole, jak wygląda pościel, gdzie leży ulubiona zabawka?
  • Niech dziecko opisze różne powierzchnie. Czy ściana jest szorstka, czy blat kuchenny jest gładki, a mata podłogowa drapiąca?
  • Zabaw się z dzieckiem w odnajdywaniu kolorów w pokoju: bawimy się teraz wszystkimi zabawkami koloru czerwonego.

Ćwiczenia rozwijające zmysł równowagi

  • Zachęcaj dziecko do huśtania się i kołysania, gdyż przez ruch głową pobudzana jest część ucha środkowego odpowiedzialna za równowagę.
  • Jazda na rowerze, rolkach, kołysanie na hamaku również wpływają na rozwój zmysłu równowagi.
  • Dzieci uwielbiają, gdy mogą się kręcić w kółko, jeździć na karuzeli lub wirować w powietrzu.

Rozwój zdolności ruchowych (kinestetycznych)

  • Trzymaj skakankę za jeden koniec i obracaj nią w kręgu. Dziecko skacze przez przelatującą obok niego skakankę.
  • Kto zwycięży w siłowaniu się na ręce, ile makaronu spaghetti można połamać na raz, czy pomidor lub ugotowany ziemniak można łatwo zgnieść?

Ćwiczenie na integrację zmysłów

W zabawie uczestniczy kilkoro dzieci. Każde z nich otrzymuje jabłko takiego samego rodzaju. Zadaniem jest dokładne zbadanie owocu. Jak on wygląda? Jak pachnie? Jaki jest w dotyku? Jaki ma ciężar? Jakie są cechy szczególne? Jak mógłby się nazywać. Następnie jabłka zostają przemieszane i ułożone na środku stołu. Kto rozpozna swoje jabłko? W nagrodę wszyscy zjadają swój owoc(U. Reimann-Höhn, Kilce 2009, s. 42-47).

Dzieci w wieku przedszkolnym rozwijają swoje zainteresowania przyrodą, chętnie eksperymentują i próbują rozumieć techniczne procesy. Tworzą swój świat zabawy według własnych pomysłów i doświadczeń. Odkrywają nowe sprawy i czują się badaczami i poszukiwaczami. Ale dzieci nie rozwijają się w próżni. Potrzebują rodziców i innych ludzi, którzy uczestniczyć będą w ich działaniach i wspierać w procesie uczenia się. Impuls, żeby poznać coś nowego, pochodzi od dziecka. Dorośli powinni ten impuls wzmacniać poprze zwrócenie na niego uwagi i zainteresowanie.

mgr Kamilla Ber

nauczyciel wychowania przedszkolnego