Nauczyciel tylko otwiera drzwi, wejść musisz sam

„Jeśli ma się rozwijać wyobraźnię dziecka, trzeba dać jej czymś się karmić” (Margared Mead)

 

 

„Nauczyciel tylko otwiera drzwi, wejść musisz sam”
czyli
Jak rozwijać twórcze kompetencje uczniów i nauczycieli?

 

We współczesnym świecie człowiek staje się rzemieślnikiem odpowiedzialnym za swoje własne życie, które w coraz większym stopniu wymaga od niego postawy twórczej.

Postawa twórcza to w ujęciu S. Popka aktywny stosunek człowieka do świata, wyrażający się potrzebą poznawania, przeżywania i świadomego przetwarzania zastanej rzeczywistości i własnego ja. Pojęcie postawy twórczej jest pojęciem dość szerokim, dlatego w niniejszym opracowaniu skoncentrowano się na rozwijaniu dyspozycji twórczych dziecka w wieku przedszkolnym.

Dziecko w wieku przedszkolnym charakteryzuje się ogromną dociekliwością w zadawaniu pytań oraz swoistym uporem w działaniu i poznawaniu. To taki okres w życiu, w którym wszystko jest ciekawe, kiedy ruchliwość i energia, chęć poznania i samodzielnego działania jest niespożyta. Okres ten w rozwoju dziecka jest naturalnym, nieograniczonym potencjałem twórczym. Zdolności twórcze, pomysłowość i naturalna kreatywność małego dziecka ujawniają się najpełniej około piątego roku życia pod postacią rozbudzonej ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej dziecka. Zatem widać, że dzieci są kreatywne z natury, dlatego tę wspaniałą zdolność należy w nich pielęgnować i rozwijać, gdyż w tym wieku następuje największa podatność na stymulacje zachowań twórczych.

Uczenie się pod kierunkiem nauczyciela jest jednym z istotnych warunków rozwoju dziecka. Trzeba jednak pamiętać, że niekiedy kierowanie rozwojem może przybrać proces, w którym nauczyciel wymusza aktywność dziecka, modeluje ją według określonego wzorca, stawia wymagania, egzekwuje i ocenia efekty, kontroluje przebieg rozwoju i dopasowuje do ustalonego wcześniej planu. Wówczas dziecko staje się tworzywem, pozbawionym inicjatywy i urabianym do formy. Taki model kształtowania małego człowieka pozbawia go indywidualności, gubi jego ogromny potencjał rozwojowy i prowadzi do „życia na polecenie”. Mistrzem i przyjacielem dziecka w przedszkolu jest taki nauczyciel, który rozwija jego dyspozycje do działań twórczych. Taki nauczyciel zamiast narzucać swoje zdania:

– towarzyszy dziecku w rozwoju,
– daje mu prawo do twórczego kreowania siebie,
– powiększa kapitał, z którym dziecko przyszło na świat,
– tworzy warunki do działania,
– inspiruje,
– motywuje do aktywności.

Nauczyciel, organizując działania twórcze z dziećmi, wkracza w świat fantastycznej przygody, w której poznają one świat i tworzą jego wizje. Proces tworzenia przyczynia się do ogólnego rozwoju dziecka, wielowarstwowego poznania rzeczywistości, autokreacji osobowości, rozwoju zdolności i indywidualności, zachowania zdrowia i przeżywania szczęścia. Jeżeli więc nie zakłócimy mu procesu tworzenia siebie, ma ono szanse stać się człowiekiem:
-otwartym na świat,
-empatycznym,
-produktywnym i otwartym na zadania, jakie przed nim stawiamy,
-samodzielnym,
-gotowym do podejmowania ryzyka,
-radzącym sobie w trudnych sytuacjach,
-odważnym,
-wierzącym w swoje możliwości,
– odpowiedzialnym za siebie.

Edward Nęcka reprezentuje podejście, że twórczy nauczyciel wykształci twórcze dzieci, a mało twórczy nauczyciel raczej zniechęca uczniów do niekonwencjonalnego myślenia. Nie chodzi o to, aby nauczyciel oddał się „prawdziwej” twórczości w jakiejkolwiek dziedzinie. Najważniejsze z tego punktu widzenia jest wyposażenie nauczyciela w umiejętności tworzenia nowych pomysłów niekonwencjonalnego spostrzegania rzeczywistości i skutecznego eliminowania przeszkód w myśleniu twórczym. Myślenie twórcze stanowi siłę sprawczą działalności twórczej, dlatego jego rozwój i kształcenie jest jednym z zadań edukacji.

Wychowanie twórcze to jedna z dróg, która może ułatwić funkcjonowanie dziecka w przyszłym życiu, w przestrzeni chaosu nasyconej sprzecznościami. Dziś już wiadomo na pewno, że wszystkie dzieci są wyposażone w pewien potencjał twórczy i że to właśnie od poziomu naszej zewnętrznej stymulacji zależy poziom rozwoju twórczego dziecka. Jak nigdy przedtem, obecnie istnieje ogromna potrzeba kształcenia u dzieci postaw twórczych, pomysłowości w myśleniu o działaniu. Wychowanie i kształtowanie twórcze stwarza dziecku warunki do uczenia się bez strachu, pomaga wyjść poza schematy w myśleniu i działaniu. Sprzyja również rozwijaniu zdolności dzieci, kształci myślenie twórcze, pomaga w odkrywaniu własnych możliwości, budzi ciekawość poznawczą, ułatwia realizacje własnych pomysłów. Aby ukształtowały się pożądane umiejętności twórcze powinny być one poddane oddziaływaniom stymulacyjnym, treningowi. Stymulacja będzie rozumiana jako stawianie dzieciom zadań, tworzenie odpowiedniej sytuacji, warunków emocjonalnych i materialnych, w których ujawni się aktywność twórcza dzieci.

Rozwijanie dyspozycji do działań twórczych wymaga od nauczyciela przedszkola znajomości metod stymulowania twórczej aktywności. W procesie kształcenia powinny dominować przede wszystkim metody poszukujące, ekspresyjne i praktyczne, najbardziej wyzwalające aktywność twórczą dziecka. Pomysły na stymulujące zadania można czerpać z treningu twórczości, odpowiednio go transponując, uwzględniając specyfikę uczenia się dzieci w tym wieku, czyli uczenia się przez działanie.

Józefa Mazurkiewicz

Bibliografia:

Bilewicz. B., Pobudzanie dyspozycji twórczych dzieci. Wychowanie w Przedszkolu, nr 8, 2001.
Malicka K., Co robić, aby dzieciom chciało się chcieć? Edukacja w przedszkolu.
Wyd. RAABE, 2005.
Nęcka E., Edukacja dla twórczości. Wychowanie w Przedszkolu, nr 8, 2001.
Nęcka E., Trening twórczości. Podręcznik dla psychologów, pedagogów i nauczycieli. Kraków 1998.
Popek S., Twórczość w procesie rozwoju i wychowaniu dzieci i młodzieży. Lublin 1982.


[1] Popek S., Twórczość w procesie rozwoju i wychowania dzieci i młodzieży. Lublin 1982
[2] E. Nęcka. Edukacja dla twórczości. Wychowanie w Przedszkolu. 2001/8.
[3] Nęcka E., Trening twórczości. Podręcznik dla psychologów, pedagogów i nauczycieli. Kraków 1998.