Planowanie i dokumentowanie pracy nauczyciela przedszkola

W niniejszym artykule pragniemy podzielić się z czytelnikami przemyśleniami związanymi z planowaniem i dokumentowaniem pracy nauczyciela, które nasunęły się nam po przeprowadzeniu warsztatów dla nauczycieli przedszkoli na w/w temat.

Planowanie jest nieodłącznym elementem działań dydaktycznych i wychowawczych nauczyciela. Jest podstawowym elementem budowania profesjonalnego warsztatu pracy nauczyciela. Nie ulega wątpliwości, że planowanie pracy edukacyjnej nie jest łatwym zadaniem dla nauczycieli. Wraz ze zmianami, które przyniosła reforma, zmienił się styl planowania. Obecnie zarzucamy pisanie tzw. „rozkładów materiału” na rzecz planowania wynikowego. Plan wynikowy jest nastawiony na wynik rozumiany jako nabycie umiejętności przez dziecko, a nie realizację rozkładu materiału.

Istotą planowania jest cel, który wytycza drogę działania i określa jego kierunek. Dlatego planowanie powinny zdominować cele. Cele opisują nam czynności dzieci prowadzące do opanowania określonej wiadomości, bądź umiejętności. Przeniesiona została uwaga z działań nauczyciela na działanie dziecka. Zatem istota planowania wyraża się nie na koncentracji uwagi na działaniu nauczyciela lecz na działaniu dziecka. Dziecko odpowiednio kierowane i wspomagane przez nauczyciela osiąga zamierzone cele.
Najwięcej trudności w planowaniu sprawiają nauczycielom cele i ich formułowanie.

Dlaczego formułowanie celów, ich precyzowanie może sprawiać nam trudności? Powody mogą być i są różne. Oto niektóre:

  • Określanie celów w nauczaniu jest czynnością złożoną, wymagającą respektowania ich hierarchicznego układu.
  • W terminologii z tej dziedziny istnieje spore zamieszanie wynikające ze stosowania różnych, często niezbyt precyzyjnych określeń i definicji.
  • Różne są stanowiska w kwestii określania celów w działaniach edukacyjnych, jak również różne są propozycje ich formułowania, co może utrudniać decyzję, którą z tych koncepcji przyswoić i stosować w swojej pracy.
  • W wyniku reformy edukacji przedszkolnej, do praktyki przeniknęło wiele nowych rozwiązań metodycznych, ale funkcjonują też stare. Stąd np. wielu nauczycieli posługuje się określeniami celów, zalecanymi przez podręcznik prof. Wincentego Okonia i prof. Czesława Kupisiewicza, a są nimi cele wychowawcze, kształcące, poznawcze. Nie wiedzą, czy jest to uprawnione czy nie, nowoczesne, czy tradycyjne.

Kiedy i jak formułujemy cele operacyjne?

Określenie celu operacyjnego weszło do praktyki nauczania na stałe wraz z reformą systemu edukacji. Cel operacyjny to intencja wyrażona i (lub) zapisana w kategoriach obserwowalnych zachowań, a tym samym sprawdzalnych i wymiernych (np. dokładność, szybkość, precyzja wykonania). Dobre określenie celu operacyjnego wymaga przemyśleń i przygotowań związanych z warunkami, tj. czynnikami sytuacyjnymi.

Cel powinien:

  • odpowiadać konkretnej sytuacji edukacyjnej ( zajęciom, zabawie itp.),
  • uwzględniać czynniki sytuacyjne niezbędne do jego realizacji,
  • określać, kto ma dane zachowanie zaprezentować ( dziecko, cała grupa, zespół dzieci),
  • ujmować zachowanie w formie czasowników operacyjnych,
  • określać rezultaty lub wyniki zachowania, które będą oceniane,
  • określić istotne warunki, w jakich zachowanie ma być zaprezentowane (informacje, sprzęt i pomoce, których dzieci mogą użyć, ograniczenia czasowe).
  • – Wskazać standard, który pozwoli ocenić poziom osiągnięć.

Przykład:

Cel ogólny: rozwijać u dzieci umiejętność obserwowania zmian w otoczeniu, związanych z porami roku.

Cel operacyjny: dzieci na wycieczce w parku potrafią dostrzec i poprawnie nazwać kilka zmian w wyglądzie drzew i zachowaniu zwierząt, związanych z jesienią, np. zmiany kolorów liści, ich opadanie, wygląd i zachowanie wiewiórek.

Ewaluacja, czyli sposób, w jaki nauczyciel zaplanuje sprawdzenie osiągniętych rezultatów również budzi wiele emocji.

Rodzą się tu pytania:

  • Jak sprawdzę, że dzieci nauczyły się tego, co zamierzałam je nauczyć?
  • Czy będzie to np. poprawna odpowiedź dzieci na postawione pytania nauczyciela, rysunek, praca plastyczna, która wskaże poziom opanowania danej umiejętności lub przyswojenia wiedzy?
  • Tu także nauczyciel określa, czy jego dążeniem będzie, aby wszystkie dzieci przejawiały kształtowaną umiejętność, czy zadowoli się, że większość z nich cel osiągnie.
  • Które z celów będą realizowane na następnych zajęciach w dłuższej perspektywie, np. kilku zajęć?

Na zakończenie pragniemy zwrócić uwagę, że na rynku wydawniczym jest bardzo dużo różnego rodzaju publikacji, które próbują pomóc nauczycielom w planowaniu pracy. Ponadto nauczyciele sami domagają się podania gotowych wzorców. Nie da się wytworzyć uniwersalnego, możliwego do zastosowania w każdych warunkach planu. Można jedynie pokazać drogę jego budowania i osadzania w realiach swojej placówki i środowiska.

Danuta Kruszewska

Józefa Mazurkiewicz